Menu- główna strona cofnij


Pactum regis Ludovici cum nobilibus a. D. MCCCLXXIIII

Wszystkie prawa zastrzeżone.


All rights reserved..
Copyright to translation from Latin into Polish by Grzegorz Kazimierz Walkowski Bydgoszcz 2012
Copyright to translation from Polish into English by Grzegorz Kazimierz Walkowski Bydgoszcz 2013
Copyright to translation from Polish into German by Grzegorz Kazimierz Walkowski Bydgoszcz 2013
Copyright to translation from Polish into Russian by Anna Rybakowska and Grzegorz Kazimierz Walkowski Bydgoszcz 2013

Przywilej koszycki 1374.

Przywilej koszycki jako tekst źródłowy do nauki prawa i historii w przekładzie: Walkowski Grzegorz Kazimierz Bydgoszcz 2012 Wszelkie prawa do przekładu zastrzeżone. Wyrażam zgodę na cytowanie dla potrzeb naukowych i dydaktycznych nie więcej niż 30 słów treści przekładu, bez podania autora tłumaczenia. W pozostałych przypadkach, koniecznym jest uzyskanie mojej pisemnej zgody. W przeciwnym razie, cytaty traktowane będą jako dokonane z naruszeniem praw autorskich do przekładu i ścigane według prawa polskiego i Unii Europejskiej.

tłumaczenie
tłumaczenie

In nomine Domini amen. Cum gesta principum debeant inviolabiliter futurorum memorie enodari, et confirmaciones, libertates, communitates, privilegia, instrumenta, ratificaciones perpetuis temporibus perhennari, proinde nos Lodovicus, Dei gracia Hungarie, Polonie, Dalmacie etc. rex, ad universorum tam presencium quam futurorum noticiam volumus devenire,
W imię pańskie amen. Od wydarzeń pierwej zobowiązujących (*przywilej w Budzie) trwała przyszła pamięć zależy (je wyjaśnia), i do poparcia, wolności i wspólnoty, przywilejów, narzędzi (prawnych), uznania przez władzę (po) wieczne czasy (są) poświadczone, więc my Ludwik, z bożej łaski Węgier, Polski, Dalmacji (*część Chorwacji) itd., król prezentujemy (przedstawiamy) wszystko to, co (które) dla przyszłości odnotowane pismem zostanie,
tłumaczenie
Im Namen Gottes wird folgendes gesagt. Seit den Ereignissen die, ihrerseits Quellen der Verpflichtungen waren (*das Buda Privileg) wird anerkannt, erinnert und zu Gunsten von Freiheit und Gemeinschaft, mit Hilfe aller rechtlichen Mittel für alle Zeit gefördert wurde, hiermit bestätigt ist. Somit presentieren Wir Lugwid in Gottes Gnade König von Ungarn, Polen, Dalmatien und der weiteren Länder alles, was für zukünftige Generationen hiermit niedergeschrieben wurde.

In the name of God. Amen. On the obliging events (*the privilege of Buda) the future commemoration depends (explains them) and in order to support freedom and community, the privileges, the (legal) tools, respect from the authorities, forever, which are confirmed, therefore we, Louis, from God’s will, the king of Hungary, Poland, Dalmatia etc. want to inform all the people present and people in the future about the facts noted in writing that,

quod ex puro animo et sinceris affectibus regnum nostrum Polonie in bono statu et robore permanere anhelantes, licet alias nostris promissionibus instrumentorum seu privilegiorum nobilibus ipsius regni Polonie fuissemus obligati: quod decedentibus nobis de hac luce, masculam prolem nostram tantum et non femininam deberent habere et sibi recipere nostrum in heredem et successorem regni Polonie:
(aby) co z czystej woli i (z) dobrej atencji (zamiaru) królestwo nasze Polskie w dobrym stanie i pracy ciągle przodowało, chociaż (do) wszystkich naszych obietnic prawnych czy przywilejów szlachcie z królestwa polskiego byliśmy zobowiązani, że kiedy odejście nasze od tego światła (nastąpi), męskie potomstwo nasze tylko i nie żeńskie powinno być i do przyjęcia naszego (spadku) jako przejęcia dziedzicznego i następstwa królestwa polskiego:
tłumaczenie
Aus Güte soll unser Polnisches Königreich in voller Pracht und Wohlhaben alle Privilegien und Versprechen für den Adel eingehalten wird, so dass wenn unser Abgang aus dieser Welt nahe ist. Nur die männlichen (und nicht weiblichen) Erben zur Annahme des rechtsmäßigen Konigreichs Polen berechtigt sind.
our Polish kingdom will prevail, on the basis of the free will and good faith (intention) in a good state and will be the leader, although we had obligations towards noblemen of the Polish kingdom in terms of legal promises and privileges, and when we leave that world (die) (in the future), only our male successors will take our inheritance as a heritage together with the Polish kingdom:

demum baronum, militum, nobilium et aliorum omnium consensu et voluntate accedente, filias nostras, non extante prole masculina, sibi in dominos et heredes regni predicti benivole acceptaverunt atque receperunt, quas fieri nostros successores et coronam regni Polonie ipsas volunt et voluerunt obtinere.
Ostatecznie, panów większych (urzędników wyższych), rycerzy, szlachtę i innych za powszechną radą i przy zgodzie, córki nasze, nie z nasienia potomstwa męskiego (jako) pana i dziedzica królestwa wymienionego dobrowolnie (były) zatwierdzone i przyjęte, którym wydana (jako) naszym następcom i korona królestwa polskiego wolnie (bez oporu) i aby (ją) uzyskały.
tłumaczenie
All unsere Oberst, Herrn, Ritter und Adeligen sollen nach Absprache und mit Einverständnis unsere Töchter (die vom Samen des Herrn nicht gezeugt worden sind). Annehmen und denen die Krone des Königreichs Polen ohne jeglichen Zwang wurde gewähr Leiste. Für unser rechtsmäßigen Erbe.
Finally, the men with greater power (clerks of higher ranks), knights, gentry and the others approved by the council will grant to our daughters which are not born from our male offsprings as an appointed lord or a royal heir will be freely accepted and approved, they (the daughters) will be granted the crown of the Polish kingdom as our heirs entitled to the throne, they will be granted the crown without any objections.

Tamen in eo casu, quo filium vel filios divina nobis providente clemencia habuerimus, unum ex eisdem masculum, illis autem deficientibus, unam ex nostris filiabus nunc natis et extantibus ac in futurum nascituris, quem vel quam nos vel excellentissime domine regine, mater et consors nostre carissime, ipsis assignabimus et assignabunt, illum vel illam habeant pro herede et successore nostro et ipsi regnicole assumere teneantur et habere, prout eisdem per barones, nobiles, proceres, civitatenses et singulos inhabitantes regni Polonie fit et facta est de nostra voluntate obligacio homagialis, tanquam vero principi et nostro successori.
Jednak w takim razie, kiedy syn czy synowie (z) boskiego nam danego miłosierdzia dani (będą), jeden z nich mężczyzn, a kiedy oni (by) nie byli (to by było bez siły, bez mocy), jedną z naszych córek już narodzonych i oczekiwanych i w przyszłości urodzonych, który lub która nas lub najdoskonalszej pani królowej, matki i siostry naszej umiłowanej (żony), co do podziału im przypisujemy (do decyzji), którzy lub które posiądą jako spadkobiercy i następcy nasi, (co do których) zamieszkujący królestwo przyjąć powinni (przy)należność i mają (że są im przypisani – mieszkańcy do dzieci), w tym zakresie przez panów wyższych, szlachtę, arystokratów (szlachcie przewodzących), miastowych i pojedyńczych przypisanców (mieszkańców) królestwa polskiego, dopełnione i wykonane jest że nasza wola zobowiązuje hołdować przez pokolenia (także i przez następców), jako to księcia (także księżną – z kontekstu) i (za) naszego następcę.
tłumaczenie
Sollte jedoch einer oder mehrere unserer Söhne, die uns nach Gottes Gunst gewährt worden sind. Traten sie außer Kraft oder unfähig sind so soll eine der Töchter, die bereits geboren ist oder in Zukunft geboren wird. An unserer geliebten Königin - Frau, Mutter, Schwester das Erbe anzutreten, als unsere Nachfahren, die von den Adeligen und Herren wie auch von den Stadträten und Mächtigen mit gebührender Ehre und Respekt behandelt wurden. Diese sollen das Königreich Polens, in Gewahr nehmen. Dies ist unserer Wille und sollte von jetzt an, aus vollkommen vollzogen werden, so für Bewohner, deren Kinder als auch alles Kinn im Lande und zukünftige Generationen und deren Nachfolger sind.
However, in such a case, when the son or the sons are given by God with God's mercy, and when one of them is a male, or if they are not males, and we have no power to have an impact on that, then one of our daughters, already born and expected to be born and born in the future, from us and our perfect queen, our beloved mother and sister (wife), entitled to divide (to make a decision) who will become our beneficiaries and heirs entitled to sit on the throne and which will be respected by those living in the kingdom as they belong to them and have (are assigned to them - the inhabitants to their children), by the authorities, gentry, lords , the inhabitants and individually assigned inhabitants of the Polish kingdom, who will fulfill our will by future generations (also by the heirs) and respect them as a prince (or a princess) and our heir.

Ipso vero vel ipsa, quod absit, in vita deficiente prole sua non extante, alter filius noster vel filia nostra habet succedere in regno Polonie supradicto, et sibi similiter obligacio homagialis et promissio fit et facta est, exnunc prout extunc, et extunc prout exnunc recipient in principem, heredem et legittimum successorem; et deinde vel abinde successores eorundem vel earundem locum regiminis habent obtinere in regno Polonie prenotato.
Sam lub sama, co broń boże, w życiu nie ma(jąc) mocy do spłodzenia potomka swego, inny syn nasz lub córka będzie następować w królestwie polskim (właśnie) wymienionym, to takie podobne zobowiązanie do hołdu pokoleniowego i obietnicę dopełnione i wykonane jest, (od) teraz jak wówczas (od kiedyś wstecz, ale tu jak od kiedyś w przód), i od teraz jak od wówczas przyjęty będzie, dziedzicem i uprawnionym następcą i potem lub od zaraz następcami takimi samymi lub takimi samymi (nieprzetłumaczalne na polski – zmiana rodzajnika, brak odpowiednika w jęz. polskim) umieszczonymi (w) królestwie będą (*habent to forma czasu perfect w tym konkretnym przypadku,nie posiada znaczenia jako odrębne słowo) uzyskując (to miejsce) w królestwie polskim wcześniej opisanym.
tłumaczenie
Sollten jene um Gottes Willen nicht im Stande sein, einen Erben zu zeugen und soll ein anderer Sohn, oder Tochter im genannten Königreich antreten, so soll eine ähnliche Verpflichtung eingegangen werden, respektiert und erfüllt werden. Dies sowohl jetzt als auch für die Zukunft. So wird der derzeitige Erbe als ein rechtsmäßiger für die Zukunft anerkannt werden, als auch derselbe wie die bevor ihm. Er soll den ihm gehörenden Platz, im genannten Polnischen Königreich annehmen.
Alone, not having power to give birth to his or her own child, our other son or other daughter will be a successor in the before mentioned Polish kingdom, this is a commitment to the generation homage and this means fulfilling and implementing the promise, then and now and for the future, the heir will be an entitled successor and will have the same rights and will have the same place in the abovementioned kingdom.

Sed quia corona regni eiusdem per has successiones posset aliquomodo dividi, rumpi vel quovismodo violari: promittimus bona fide, absque omni dolo cuiuslibet fraudis, sub sacramento fidei nostre, ipsam coronam regni Polonie salvam et integram ac illibatam conservare, et nullas terras vel partes earum ab ipsa alienare vel minuere; sed eam augere et recuperare, veluti in coronacione nostra sumus et fuimus obligati nostris iuramentis.
Lecz kiedy korona królestwa naszego przez tych następców mogła(by) być dzielona, rozerwana lub w innym sposobie siłowym (gwałtem): dla nas będącą (posiadając) dobrą wiarą, bez żadnego złego zamiaru sprzeniewierzenia (się), za przyrzeczeniem wiary naszej, tę koronę królestwa polskiego chwalić (i bronić) i nienaruszoną w okazałości zachować, i żadnych ziem lub części z (niej) dzielić lub umniejszać, lecz ją zwiększać i odzyskiwać, tak jak w koronie (*używane wcześniej corona regni, to tytuł, nazwa, tutaj idzie o koronę jako przedmiot, nawiązanie do przywileju w Budzie, w którym Ludwik nie był jeszcze królem, ale już obiecał) naszej jesteśmy i (jak) zostało zobowiązane naszą przysięgą.
tłumaczenie
Sollte die Krone von unseren Nachfolgern geteilt werden, zerrissen und auf andere Weise gewaltsam misshandelt wurden, so steht es uns zu die Krone und das Königreich zu bewahren, und unserem Glauben gemäß zu verteidigen. Für die Teilung und Abnahme unserer Länder zu verhindern, diese auch zu bewahren, zu vermehren und zurückerobern, dies ist unserer Eid und unser Versprechen.
However, in case when the crown of our kingdom is shared, splited up or taken by forceby our successor, for us having a good will, without any bad intention to embezzle, keeping the promise for our faith, the crown of the Polish kingdom will be appreciated (praised) and defended and kept untouched, and no lands or parts of them will be divided or decreased but increased and regained like in case of the crown (the previous term “corona regni” was a title, a name for the crown as an object connected with the privilege in Buda (*town), when Louis (*I the Hungary) has not been the king yet bu he has made a promise to us.

Et quia predicti regni nobiles affectum ad nos habentes specialem, quod eciam prolem nostram femineam veluti masculinam eis in principem et dominum ut predicitur acceptaverunt: ideo, ob merita fideliaque servicia facta et voluntates universitatis ipsorum, que nobis et nostris pueris utriusque sexus facto fideli homagyo prestiterunt et in posterum loco et tempore fidelia servicia sunt parati dante Domino exhibere, eos speciali favore prosequentes, civitates, castra, possessiones, oppida et villas, incolas villarum tocius regni Polonie inhabitantes ipsorum baronum et nobilium omnium absolvimus, liberamus et exemimus ab omnibus et singulis collectis, dacionibus, contribucionibus, exactionibus sive tributis, tam generalibus quam specialibus, quocunque nomine censeantur, et ab omnibus serviciis, laboribus, vexacionibus, angariis et preangariis in rebus et personis commitendis, pure et simpliciter solutos et absolutos esse volumus et exemptos;
I która to wcześniej opowiedziana królestwa szlachta w umiłowaniu dla nas będąca szczególnym, która nasze potomstwo żeńskie jako i męskie (jako) ich (swoich) książąt i panów jak wyżej uznają, dlatego za główne zasługi wiernej służby uczynione dobrowolne i powszechne, które szlachetnym a naszym dzieciom obu płci, czynami dobrej (wiary) hołdu (lennego) dali i na dawnym miejscu (*w Budzie) i teraz dobre swe służby są gdy bóg pozwoli gotowi wykazać, im (to) szczególnie korzyść przypisujemy, miasta, zamki, posiadłości, osady i wioski, mieszkańców osiedleń całego królestwa polskiego przynależnych z panami wyższymi i szlachtą, uwalniamy (od obowiązku), zwalniamy i usuwamy od wszelakich i poszczególnych (konkretnych) zapłat, dawań, odszkodowań, wypraw od opłat tak ogólnych jak i szczególnych, jakąkolwiek nazwą w rezultacie (nazwanych) i od wszystkich świadczeń, odpracowań (odrobków), nękań, podwóz (*własnym koniem; łacińskie określenie nie używane wcześniej w Polsce – odpowiednik polski prevod) i przewóz (*dostarczenie koni; łacińskie określenie, nie używane wcześniej w Polsce – odpowiednik polski prevoz) do rzeczy i ludzi przypisaniem, w pełni i podobnie zwalniam i uwalniam (co) jest zapisane i z nabywania (obciążeń).
tłumaczenie
Der schon genannte Adel, der voller Liebe unserer wohl anerkannt wurde, die unsere Nachfahren, so männlich als auch weiblich als die eigenen Herren anerkennen werden, so voller Güte für ihre Dienste und Taten. Diese Dienste in alten Zeiten (*in Buda) vollkommen und zwangslos anerkannt sind, auch heute in Gottes Angesicht werden mit folgender Güte belohnt; Städte, Schlösser, Länder, Siedlungen und Dörfer mit Bewohnern aller Art, und deren Herren werden hiermit von sämtlichen Gaben, Tributen, Zahlungen und wie auch immer genannt worden sind, auch Entschädigungen und anderen Pflichten wie Mitnahme mittels Pferd und Wagen im Großen und Ganzen befreit sind, was hier auch niedergeschrieben wurde.
Due to the fact that our noblemen accepted us as they love us and our daughters and sons are respected by princesses and lords and are released from submitting any offerings, taxes and fees, general and specific ones, whatever they are called, all cities, burgs, properties, towns and villages, inhabitants from the villages of the entire Polish Kingdom, belonging to our lords and all noblemen – we want to release them and make free from all services, works and deliveries concerning people and things.

sed hiis tantum volumus esse contenti, quod duo grossi usualis monete in dicto regno currentis, quorum quadraginta octo marcam Polonicalem facient, de quolibet manso vel sorte locatis et possessis, singulis annis nobis et nostris successoribus in festo beati Martini confessoris in signum summi dominii et recognicionem corone regni Polonie exsolvantur;
Lecz, że tylko zapisać nasze wymogi (trzeba), że dwa grosze używanego pieniądza w tym królestwie będącego w obiegu, zebranych (których) czterdzieści osiem markę polską oznacza, do każdego domu (pojedynczego) lub grupy lokowanej (na prawie, czyli wioski) i posiadaczy, raz rocznie szlachetni i nasi następcy w święto błogosławionego Marcina (świętego) przyznając tym jednym nasze panowanie i rozpoznanie korony królestwa polskiego są uwolnieni (*od rozpoznania swojego władcy, czyli wiedzą kto nim jest, innymi słowy chodzi o czynsz państwowy a jednocześnie lenny).
tłumaczenie
Auch folgendes wird niedergeschrieben, was zur Pflicht erklärt wird; zwei Groschen jährlich bekommen haben, von jeder Hütte oder Siedelgruppe, deren achtundvierzig zu einer Polnischen Mark gezählt worden sind, zum Fest des Heiligen Martin abgegeben wurden als Tribut für die Krone werden hiermit für jene erlassen.
We want to be satisfied with only two “grosz” (*silver coin) of a common coin used in the kingdom, this amount of these coins equals forty eight Polish unit and is used in this kingdom, for each (individual) house or a located group (located according to the law, or a village), we and our ancestors are paid every year on St. Martin’s day (11th November) to confirm our highest power and acceptance of the crown of the Polish Kingdom.

eo expresso, quod si insultus hostium in dictum regnum invalesceret, tunc nobiles ipsius regni ad repellendum eorum seviciam occurant cum omnimoda eorum potestate.
To wyrażne (wyrażamy się), że jeśli wrogi najazd na rzeczone królestwo (dokona się) przemocą, od tego momentu szlachta królestwa do konnego (wykonania) swojej służby (ma) przystąpić (spełnić) co wypełnia ich siłę (obowiązek).
tłumaczenie
Es ist Pflicht für den Adel beim feindlichen Angriff deren Dienste zu erfüllen, und als Macht des Königreiches zum Schutz zu erreichen.
The abovementioned is clearly stated, in case of an invasion on the kingdom made by force, the royal noblemen are obliged to fulfill their duties (obligations) with horses.

Demum, si nostro et nostrorum successorum regiminis tempore pro aliqua expedicione facienda ultra fines eiusdem regni procedere nos expediat, vel eosdem nobiscum vel sine nobis cum inimicis quibuscunque in eadem expedicione conflictum seu bellum facere et inire contigerit, et aliqui ex ipsis in eodem conflictu capti fuerint et detenti dampnaque parva vel magna perceperint, ipsis in rebus et personis plenariam satisfactionem impendemus.
Dalej, jeśli my i następcy nasi królestwa czasowo do jakiejś wyprawy poza krańce naszego królestwa (się) my wyprawimy, lub sam szlachcic lub bez szlachectwa (* zgodnie z statutami Kazimierza, również sołtys, czyli chłop podlegał obowiązkowi służby woskowej) do wrogów którzy w takiej wyprawie wojennej w bitwie wezmą udział i pojmani zostaną (wejdą do niewoli), i jeśli niektórzy z nich podczas konfliktu uwięzieni zostaną (poza starciem) i dotknięci ukaraniem (okupem) małym lub dużym, wówczas (za) rzeczy i ludzi wszystkich zadośćuczynienie będzie wydane.
tłumaczenie
Desweiteren werden wir, unsere Nachfolger oder der Adel (*dem Statut von Kazimierz gemäß) im Ausland bei Schlachten teilnehmen zu lassen. So ist durch den Dorfältesten zum Kriegsstand verpflichtet. Für jeden der vom Feind im Krieg erfasst wurde, soll ein ermessenes Geld bekommen.
If during our reign or our ancestors there is a need to go on a cruise outside the Polish Kingdom (*according to the statutes of Casimir III the Great the mayor of the village who was a peasant was also obliged to fulfill their military noblemen at our presence or without us will fight or have a meeting with our enemies in which some of them are captures or have smaller or bigger losses in things or persons, they we will pay them compensation.

Item, si aliquod castrum vetus reparacione indigeat, tunc, tempore pacis, burgravius seu possessor et conservator illius castri tenebitur reparare. Oriente autem guerra et discordia, castra nostra in confinibus regni nostri Polonie sita et existencia, homines illorum districtuum, ubi ipsa castra sita existunt, coadiuvare ad reparacionem et reformacionem teneantur.
Także, jeśli jakikolwiek zamek woła o naprawy potrzebę, podczas pokoju, burgrabia jak posiadacz i zachowawca (*dzierżący pod innym tytułem niż własność), ten zamek będzie naprawiał. Poza wschodem (wschodnią częścią królestwa), (terenów) przemocy i niezgody, zamki nasze przy krańcach królestwa naszego polskiego usytuowane i trwające, ludzie z tychże okręgów, gdzie zamek jest (posadowiony), do napraw i odnowień przyczyniać się mają.
tłumaczenie
Auch jedes Schloss, das Reparatur Bedarf soll im Frieden vom Burgherren als solches gepflegt werden. Auch Schlösser im Osten, die in den Gebieten des Königreich Polens statuiert sind sollten zu den Reparaturhandlungen beitragen.
Also, in case a castle calls for help, in peaceful time, the burgrave as an owner or a tenant (*renting the property under a different title than the ownership) will repair the castle. Apart from the east (the eastern part of the kingdom), the areas full of violence and conflicts, our castles located in the outskirts of the Polish kingdom and the people living in these areas where the castle is situated are obliged to repair and restaurant them.

Si autem aliquod castrum pro defensione et utilitate ipsius regni nos cum consilio et consensu eorundem baronum construere voluerimus, tunc ad eius constructionem iidem regni proceres tenentur coadiuvare.
Poza tym jakikolwiek zamek do obrony i używalności tegoż królestwa naszego za radą i zgodą obecnych (tu) panów wyższych, wypowiedź ich zapisano, od wówczas i do ich wznoszenia ta magnateria (wiodąca szlachta) będzie udzielała (się).
tłumaczenie
Sollte ein Schloss zum Schutz des zur Reiches dienen, so wird es mit Einklang der hier anwesenden Herren durch die Teilnahme des Adels errichtet.
Apart from that, each castle will be defended and used by approval granted by higher lords being present here as their statements are written here, the nobility will be (the leading lords) will be obliged to build the castles as well.

Si vero sine scitu et consilio eorundem nobilium et procerum edificare voluerimus, tunc hoc nostris sumptibus et expensis faciemus. Item promittimus et assumimus, quod tales honores et dignitates, utpote palatinatus, castellanias, iudicia et subcamerariatus officia et hiis similia, qui vel que usque vitam conservari consueverunt, aliis quibuspiam hospitibus extraneis non conferemus, nisi talibus, qui sunt regnicole terrarum eiusdem regni, in quibus huiusmodi dignitates vel honores consistunt. Quas eciam dignitates et omnia officia ac singula, volumus in eorum iuribus, prout fuerunt tempore serenissimorum principum dominorum Vladislai avi et Kazimiri avunculi nostrorum regum Polonie conservati, plenarie conservare.
Jeśli jednak bez wiedzy i rady szlachty i im równym w stanie (społecznym) zarządzimy wolę (naszą) wówczas to naszym zebraniem (środków) i wydatkiem to będzie. Także obiecujemy i przypuszczamy, że część zaszczytów i odznaczeń jakimi palatynowie, kasztelanowie, sędziowie i podkomorzy urzędowi i temu podobni, oni lub insi zachowując życie do dożycia (do śmierci), którzy przyjezdnymi (czyli nie osiadłymi) nie przyłączą się, za wyjątkiem, którzy są mieszkańcami królestwa ziem (pod) naszym panowaniem, a którzy określani (są) wyróżnionymi (urzędniczo) czy wyróżnienia (konkretne zapisy) mają (są im przypisane). Które to wyróżnienia (urzędnicze) i wszystkie urzędy jak jeden, zapiszemy jako prawo, jakimi były w czasie najsławetniejszego pierwszego pana Władysława (Łokietka), dziadka (naszego) i Kazimierza stryja naszego królestwo polskie odnowiwszego, powszechnie odnowionego.
tłumaczenie
Sollte dies wider Willen oder Wissen des Adelsrates oder dem ihm ebenwürdigen Standes geschehen so sind die Kosten von uns zu tragen. So versprechen wir, dass ein Teil des Ruhms und der Titel für die Palladins, Burgvögte, Richter und Landesherren lebenslang vergeben werden. All jene, die bei unserem Vorhaben nicht teilnehmen, (außer denen die im Königreich keinen Standort haben) werden von uns amtlich anerkannt. Diese Titel werden zum Recht geschrieben, wie zur Zeit des großen Wladislaw (*Ellenlang), Großvater unseres Kazimierz und unseres Onkel für den Wiederaufbau unseres Königreichs.
However, in some cases the noblemen and the people of the same (social) status do not know about the idea that we made a decision to collect funds and spend them. We also promise and expect that some of the honors and decorations will be given to count palatines, comeses, judges and official chamberlains and similar people, having the right to live (and to die) and these who are visitors (do not live there) who are not obliged to fulfill the obligations, despite these who live in other regions being under supervision of the Polish king and who are appointed officially and are officially registered. All honors (official appointments) and all offices constitute the law and have been valid since the times of our most famous first lord Władysław I the Elbow-high, (our) grandfather of and Casimir our uncle who renewed the Polish Kingdom.

Insuper promittimus, quod nullum baronem, militem seu nobilem, vel alium quemcunque cuiuscunque condicionis existat extraneum hospitem seu alienigenam, preterquam nacione Polonum, in capitaneum, in vulgo starosta dictum, preficere debebimus, nisi talem, qui sub eadem corona et de gente Polonica sit oriundus, dummodo non descendat de stirpe ducali. Ceterum promittimus, quod nullum castrum seu fortalicium dicti regni Polonie alicui duci vel principi aut descendenti de genere ducali regendum et tenendum committemus, pro tempore vel in evum.
Nadto obiecuję, żadnego pana starszego, rycerza ani szlachcica, czy innego co odnosi się do wszystkich znamion bycia cudzoziemskim gościem lub rodzaju obcego, z wyjątkiem narodowości polskiej, do oficerów, potocznie zwanych starostą, do urzędu przyporządkowanego, ani częściowo, jednak osobą, która spod naszej korony i wiedzie ród (według) porządku polskiego, pod warunkiem, (że) nie wiedzie się od rodu książęcego. Dalej obiecujemy, że żaden zamek twierdzą będący zowiący się królewskim polskim żadnemu księciu czy pierwszemu z zstępnych rodu książęcego w zarząd i najem (nie) przypiszemy, na czas (określony) lub na wieki (wieczność).
tłumaczenie
Darüber hinaus verspreche ich dies für Herren, Ritter und Adelige, Offiziere und die untergeordneten, insofern Sie nicht aus königlichem Blut stammen, dies gilt nicht für Fremde Gäste oder sonstige. Wir versprechen noch, dass kein Schloss, das als Burg zum Schutz des Königreichs dient einem Prinzen oder dem erstgeborenen vom königlichem Blut, zur Verwaltung für eine geräume Zeit oder für die Ewigkeit verschrieben wird.
Apart from that, we promise that none of the lords, knight or a noble man or any other person of any state, or a visitor which means a foreigner, except the Polish people, will be appointed a starost (officer) who will represent the Polish crown and lead the nation according to the Polish order, under condition that he does not come from the royal family. Apart from that, we promise that none of the Polish castles will be granted to none of the duke or the first successor from the royal family to be managed and rented for a limited period of time or forever.

Deinde spondemus, quod castra et civitates sepedicti regni de quibus honores et iudiciales sedes procedunt, hec videlicet: Cracovienses, Beecz, Zondocz, Wizlicia, Waynicz in terra Cracovie; Zandamerie, Zavizost, Liublyn, Zeczehov, Lukow, Radon in terra Zandamiriensi; ac castrum Lancicie in terra Lanciciensi; item in terra Siradiensi Siradia et Peterko; item in terra Cuyavie Brezt, Cruspicia et Wladizlavia; item in Polonia Maiori Poznania, Medzerecz, Izbansyn, Kalis, Nakel, Konyn et Pezdri nuncupata: nulli alteri, nisi terrigenis seu capitaneis in eodem regno consistentibus conferemus.
Dalej zapowiadam, że zamki i miasta mieniące się królewskimi, gdzie urzędy i sądy z siedzibami obradują, które są takie: Kraków, Biecz, Sącz, Wiślica, Wojnicz w ziemi krakowskiej, Sandomierz, Zawichost, Lublin, Sieciechów, Łuków, Radom w ziemi sandomierskiej, jako zamek Łęczyca w ziemi łęczyckiej, także w ziemi sieradzkiej Sieradz i Piotrków, także w ziemi kujawskiej Brześć, Kruszwica i Inowrocław, także w Polsce Wielkiej Poznań, Międzyrzecz, Zbąszyn, Kalisz, Nakło, Konin i Pyzdry, nie obsadzać: nikim obcym, niż (ludzie) ziemscy lub oficerowie w tymże królestwie istniejący i zrzeszeni (przynależni).
tłumaczenie
Desweiteren verspreche ich die Königsstädte mit keinen fremden zu verwalten, als nur mit Bürgern und Offizieren, die dem Königreich angehören, dies gilt für: Krakow, Biecz, Sącz, Wiślica, Wojnicz im Krakauer Bezirk, Sandomierz, Zawichost, Lublin, Sieciechów, Łuków, Radom im Sandomierz-Bezirk, als Schloss in Łęczyca in Leczyca-Bezirk, auch im Sieradz-Bezirk Sieradz und Piotrków, auch im Kujawen-Bezirk Brześć, Kruszwica und Inowrocław, auch im Großpolen Poznań, Międzyrzecz, Zbąszyn, Kalisz, Nakło, Konin i Pyzdry.
Moreover, I also state that the Polish castles and cities with registered offices and courts such as: Kraków (Cracow), Biecz, Sącz, Wiślica, Wojnicz in the Land of Cracow, Sandomierz, Zawichost, Lublin, Sieciechów, Łuków, Radom from the Land of Sandomierz, the castle in Łęczyca in the Land of Łęczyca, Sieradz and Piotrków in the Land of Sieradz, Brześć in the Land of Kuyavia, Kruszwica and Inowrocław, in Greater Poland, Poznań, Międzyrzecz, Zbąszyn, Kalisz, Nakło, Konin and Pyzdry will not be inhabited by foreigners but only by Polish landlords and officers (belonging to the Polish Kingdom).

Alia autem castra quecunque, hospitibus vel aliis quibuscunque voluerimus, nos et nostri successores habebimus et habebunt liberam conferendi facultatem: decernentes, quod ipsi burgravii seu rectores castrorum et homines ipsorum, coram capitaneis, iudicibus seu subiudicibus regni predicti, qui pro tempore fuerint, citati compareant et respondeant de se querulantibus,
Obcy poza zamkami wyliczonymi, przejezdni czy inni jacykolwiek określeni, nasi i naszych następców będących do posiadania wolnie przypisać (można)(im) wybór. Zastrzegając, jeśli jacyś burgrabiowie czy zarządcy zamków i ludzie ich, zwani oficerami, przyporządkowani (są) sędziom lub podsądkom królewskich (sądów), co natenczas wiadome, skargi (ich) tyczyć się będą i odpowiadać na nie porzucając (oddalając) zarzut braku podsądności (możliwości wniesienia oskarżenia, także pozwu)
tłumaczenie
Foreigners, except from the listed castles, visitors and other appointed people, our successors and their successors will have a choice. There is a restriction stating that burgraves or managers/leaders of the castles and appointed officers supervised by judges or the royal sub-courts (courts) will deal with the claims and will respond to them so there is no possibility to present accusations, also to make an appeal.
Alle anderen Bewohner auch fremde oder Gäste die den unseren oder unser Nachfahren zugeteilt sind, haben die Wahl. Doch Burgherren, Offiziere und dessen Gesandten sind den Richtern zugeteilt, diese antworten auf Klagen jeder Art, auch Vorwürfe für den Mangel an Zuständigkeit.

prout ceteri nobiles et homines quicunque regni predicti; dummodo causa ulcionem sanguinis non requirat, cuius cognicionem pro nobis et nostris successoribus specialiter reservamus.
Jako następny (warunek) szlachta i ludzie królewskiej władzy przypisani, pod warunkiem przypadku kary za zabójstwo (za krew)(*czyny zagrożone karą śmierci) nie podlegają, czyje rozpoznanie dla szlachetnych i naszych następców szczególnie jest zachowane.
tłumaczenie
Die Adeligen und diejenigen, die für die königliche Zuständigkeit bevorzugt wurden, unterliegen dem nicht, ausgeschlossen sind Blutverbrechen mit Todesstrafe bestrft.
The next condition states that the noblemen and the people representing the royal power, except for the punishment for murder (for blood) (deeds for which the accused is sentenced to death), are granted specific rights.

Preterea, si per regnum illud quocunque tempore nos et successores nostros procedere contigerit, descensus super barones, milites, nobiles ipsorumque populum, kmethones vel iobagiones non faciemus contra ipsorum voluntatem, nec aliquid ocasione dicti descensus exigi faciemus ab eisdem; quod si alias pro faciendo descensu divertere non possemus, extunc pro nostris sumptibus et pecunia nos procurari in victualibus et aliis necessariis faciemus.
Nadto, (kiedy) my przez królestwo kiedykolwiek w czasie my i nasi następcy przechodzić co się zdarzy(ć może), nie zajedziemy do panów wyższych, rycerzy, szlachty, ich poddanych, kmieci, iobagnioni (*kategoria prawna w królestwie węgierskim oznaczająca ludzi na ziemiach królewskich, przypisanych do posługi na zamku, uprawiających ziemię bez jej własności, lecz nie na wsi), bez okazania przeciw ich woli, chyba że przy okazji nakazany z(a)jazd jest konieczny dla nas: wtedy nic innego dla tego zjazdu, co nie jest konieczne, od tego momentu naszym zebraniem i pieniądzmi naszymi zastąpimy w pożywieniu i innych niezbędnych (rzeczach)(co) zrobimy.
tłumaczenie
Darüber hinaus bei unseren Reisen oder den Reisenden unserer Nachfahren, (was durchaus geschehen mag) werden wir die Herren, Ritter, Adeligen und deren Untertanen und Iogabioni ohne deren Einwilligung nicht aufsuchen. Es sei denn dies ist unentbehrlich, in diesem Falle sind sämtliche Kosten für das Mahl und alle anderen notwendigen Sachen von unserem Geld zu tragen, dies wird auch so anerkannt.
Apart from that, in case we and our successor visit the kingdom we may not come to the higher lords, knights, noblemen, their serfs, yokels, iobagnioni (*legal category in the Kingdom of Hungary meaning the people living on the Polish lands, obliged to work as servant in a castle, dealing with farming without the right of ownership, but not in the country (village)) unless this is not necessary for us. In other cases we will pay for food and the things that we need

Insuper omnes barones, magnates, nobiles, civitates, opida, villas, possessiones eorumque populum et kmethones, in eorum libertatibus pollicemur et spondemus conservare, neque eos contra illas intendimus aggravare vel per quempiam paciemur aggravari.
Ponadto wszystkich panów wyższych i urzędników niższych, szlachtę, mieszczan, osiedla (bez prawa) i wioski (na prawie) osiedlonych na ziemi zarówno plebs (bez prawa do ziemi) jak i kmieci (z prawem do ziemi), w ich wolnościach przyobiecujemy i wesprzemy zachowując, nie jest przeciw nim naszym zamiarem ani przeciw ich spokojowi zamiarować (czynić działań).
tłumaczenie
Auch für die Herren und Beamte, Adel, Stadtbewohner als auch Dorfbewohner, denen das Recht auf Land nicht zusteht, versprechen wir zu sorgen und diese zu fördern. Unser Ziel ist es nicht inhen Schaden zuzufügen.
Besides, all higher lords and lower officers, noblemen, burghers, districts (without the right) and villages (granted the rights), peasants (without the right to possess a piece of land) and yokels (with the right to possess a piece of land) will stay free and will be supported by us our aim is not want to disturb them.

Omnes autem alias litteras, ordinaciones, pacta, instrumenta et munimenta data et concessa per nos et predecessores nostros, parte ex una, ac predictos barones et nobiles regni Polonie predicti, parte ex altera, que successionem filiarum nostrarum directe vel indirecte in dicto regno fieri excludebant, de consensu eorundem baronum, militum et nobilium dicti regni Polonie cassamus, vacuamus, annullamus, cassas, vacuas et irritas nunciamus volentes ipsas carere omni robore firmitatis, presentibus solummodo perpetuis temporibus valituris.
Wszystkie inne teksty, rozkazania, umowy, instrumenty (prawne) i zabezpieczenia, wydane i przyznane przez nas i poprzedników naszych w części jednej (a w drugiej), przez wspomnianych panów wyższych i szlachtę królestwa polskiego przyrzeczone (wstępnie), w części lub inne, gdzie następstwo córek naszych wskazane lub niewskazane w warunkach byłych wykluczamy, za zgodą tu zgromadzonych panów wyższych, rycerzy i szlachty przypisanej królestwu polskiemu, znosimy, uchylamy, cofamy, kasujemy, zwalniamy i bezprawnymi obwieszczamy wolą naszą (iż) są pozbawione ważności (mocy wdrożenia), przedstawiamy (te obecne) tylko na wiecznie czasy wiążące.
tłumaczenie
Alle anderen Texte, Befehle, Verträge und ähnliche Rechtsinstrumente, die von uns und unsere Vorgänger im ersten Teil erlassen wurden, und im zweiten durch die Herren und den Adel geschworen, wo die Folge unserer Töchter genannt ist, werden hiermit im Einklang mit den hier anwesenden Herren, Rittertum und Vertretern des Adels abgeschaft, zurückgenommen, der Rechtstkraft entnommen und vor uns als rechtswidrig erklärt. Nur diese hier genannten werden von jetzt an bis in alle Ewigkeit anerkannt.
All other texts, orders, agreements, (legal) instruments and securities, issued and approved and promised (at the beginning) by us and our ancestors in one (and the second) part, by the abovementioned higher lords and the noblemen from the Polish Kingdom, in one part or the others, where our daughters are excluded with approval of the higher lords, knights and noblemen living in the Polish Kingdom being present here, we cancel, withdraw, annul and inform that they do not have any more rights and the rights they had been granted became invalid, since that moment new rights will be valid forever.

In quorum omnium premissorum evidens testimonium firmitatemque perpetuam, presentes concessimus litteras nostras pendentis et autentici sigilli nostri simplicis munimine roboratas. Datum et actum Cassovie decimo septimo die mensis Septembris, anno Domini millesimo trecentesimo septuagesimo quarto, regni autem nostri anno tricesimo tercio.
W obecności wszystkich przypisanych dowodów świadectwo poświadczam na zawsze, przyznaję (za prawdę) okazane pismo (to), przywieszając (naj)prawdziwszą pieczęć naszą, co jest wzmożeniem (mego) zabezpieczenia (wykonania). Dokonane i wykonane w Koszycach, dziesiątego siódmego miary sierpniowej (17 sierpnia), roku pańskiego tysiąc trzysta siedemdziesiątego czwartego, królowania naszego roku 33-go.

tłumaczenie
In Gegenwart aller Beweise wird das vorliegende Zeugnis bestätigt, und als ein wahres anerkannt. Dies wird mit unserem wahren Siegel bestätigt, was die Sicherheit meiner Vollstreckung gewährt leist wurde, erstellt und vollzogen in Kaschau am 17 August des Jahres 1374 in 33 Jahre unseres Königtums.
At the presence of all appointed people I confirm that the presented letter is correct and legally binding, I put our real seal on this document which will secure my rights. Signed and sealed in Koszyce (*town), on the seventeenth day of August in the year one thousand three hundred and seventy four, the 33rd year of our reign.



Kontakt do sprzedaży ksi±żek:
Grzegorz Walkowski
ul.Hetmańska 38
85-039 Bydgoszcz

e-mail: grzegorzwalkowski@walkowskibiuro.pl





Projekt Firmy INMAKS - link